Her İlişki Bir ‘Kontrat’tır: Seçimlerinizden Sorumluluğa Giden Yol

İlişkilerde Başlangıç ve Görünmez Anlaşmalar

Her ilişki, daha en başında yazılır, belirlenir ve şekillenir. İlişkinin ilk günlerinde, davranışlarınız ve sözlerinizle aslında karşınızdaki kişiye bir “kullanım kılavuzu” verirsiniz. “Ben buyum, bana böyle davranabilirsin, bu sınırları aşabilirsin ya da bu söylemleri kabul edebilirsin” mesajını her hal ve hareketinizle karşı tarafa iletirsiniz. Aslında her ilişki bir kontrattır ve ilişki başlarken ağzınızdan çıkan her kelime, attığınız her adım, aslında ilişkinin sonraki günlerinde ne duyacağınızı, ne yaşayacağınızı belirleyen maddeleri oluşturur.

Değişim, Direnç ve “Örülen” İlişkiler

Zamanla siz bir değişim ve dönüşüm yoluna girersiniz. Eski “siz”e ait davranış kalıplarını terk etmeye, daha sağlıklı sınırlar çizmeye başlarsınız. Ancak burada büyük bir zorlukla karşılaşırsınız: Siz değişseniz ve kendi kontrat maddelerinizi revize etseniz bile, karşınızdaki kişi hâlâ ilk gün yazdığınız “eski kontrata” göre size davranmaya devam eder. Çünkü siz sadece kendi yazdığınızı değiştirebilirsiniz; karşınızdaki kişinin imzaladığı maddeleri ona rağmen değiştiremezsiniz.

Bu durum, ilişkilerde genellikle dirençle karşılaşmanıza neden olur. Karşı taraf, sizin değişmenizi bir “kontrat ihlali” olarak algılar ve sizi eski formunuza dönmeye zorlayarak suçlayıcı bir tutum takınabilir. İlişkiler tıpkı bir kazak örmeye benzer; kazağın başında yapılan bir ilmek hatası, ileriki aşamalarda düzeltilemez. Eğer o hatayı düzeltmek istiyorsanız, kazağı başladığınız yere kadar sökme cesaretini göstermeniz gerekir.

İlişkiler her zaman bir alışveriş dengesi üzerine kuruludur. Siz bir davranış sergilediğinizde, er ya da geç bunun bir karşılığını alırsınız. Aile içi ilişkilerde bu dinamik hiyerarşiyle başlar; kardeşler eşit şartlarda yola çıkmazlar ve bu dengesizlik, zamanla rekabete ve çatışmaya dönüşebilir. Aile dışındaki seçtiğimiz ilişkilerde ise uzun vadede karşı tarafın gözündeki anlamınızı, bizzat kendi duruşunuzla siz belirlersiniz.

Bugün yaşadığınız ilişki sonuçları, geçmişteki seçimlerinizin bir ürünüdür. Bugün “anlamsız” gelen bir ilişki, geçmişte ona yüklediğiniz aşırı anlamın; bugün “kaçmak” istediğiniz kişi, bir zamanlar vazgeçilmez sandığınız kişinin sonucudur. O günkü bilincinizle, o günün şartlarında en iyisini yaptınız; bu yüzden kendinizi geçmişteki seçimleriniz için suçlamanız sadece sorunları daha çözümsüz bir sarmala sokar.

Kendi Anlamınızı İnşa Etmek

Peki, tüm bunlar ışığında size düşen nedir? İlişki iki kişinin ortaya bir şeyler koyduğu bir anlaşmadır; kimse diğerinin zihnini değiştiremez. Ancak siz, kendi sorumluluğunuzu alarak süreci yönetebilirsiniz. İlişkilerde kontratlar güncellenmelidir; dünün ihtiyaçları bugüne yetmiyorsa, değişim kaçınılmazdır. Eğer bu güncelleme karşılıklı yapılamıyorsa, işte o zaman “ilişki sorunu” dediğimiz durum ortaya çıkar.

Hayatın anlamını başkalarının sahnesinde, başkalarının onayında veya bir statüde aradığınız sürece, kısa vadede doyumsuzluk yaşamaya mahkumsunuz. Gerçek bir dönüşüm, şikayet etmeyi bırakıp “kendine dönmekle” başlar. İlişkilerinizdeki sorunlar, aslında hayatın genelinde kendinizle kurduğunuz ilişkinin yansımasıdır. Dış dünyadaki insanlardan medet ummak yerine, kendi anlamınızı kendi varlığınızda inşa ettiğinizde, hem kendinizden kalabilir hem de ilişkilerinizi daha dengeli ve sağlıklı bir zemine oturtabilirsiniz.

— Erol Ersel Turan